Hoogsensitiviteit en trauma zijn twee verschillende dingen, en je wordt ook niet hoogsensitief door een trauma. Ook al beweren sommige coaches en therapeuten dat wel, doordat ze niet goed op de hoogte zijn van de wetenschappelijke inzichten tot nu toe.
Hoogsensitiviteit hoort bij hoe jouw brein informatie verwerkt. Trauma en rejection sensitivity (afwijzingsgevoeligheid) ontstaan door wat je in je leven meemaakt. De verwarring komt doordat ze alle drie tot overprikkeling kunnen leiden. Aan de buitenkant lijken ze dus veel op elkaar als je alleen naar het gedrag kijkt.
Veel mensen herkennen zich in de overprikkeling en vragen zich af of hun gevoeligheid eigenlijk een gevolg is van wat ze hebben meegemaakt. In dit blog leg ik uit waar de verschillen zitten en hoe ze met elkaar samenhangen.
In het kort
• Hoogsensitiviteit is een eigenschap van je brein, met sensorische gevoeligheid, diepe informatieverwerking en sterke empathie als kern.
• Trauma maakt je hyperalert op gevaar, waardoor je overgevoelig wordt voor prikkels.
• Rejection sensitivity maakt je alert op afwijzing en zorgt ervoor dat je je sterk aanpast aan anderen.
• Wie weet waar de eigen overprikkeling vandaan komt, kan gerichter werken aan balans.
Wat is hoogsensitiviteit?
Hoogsensitiviteit is een eigenschap van je brein waarbij de interne en externe prikkels, minder worden gefilterd en dieper worden verwerkt. Interne prikkels zijn bijvoorbeeld je gedachten, emoties en lichaamsprocessen. Externe prikkels zijn dingen die je ziet, hoort, ruikt, proeft en voelt in de omgeving en van andere mensen. De informatie die binnenkomt wordt verbonden met al het andere wat je al weet. Het wordt dus aardig druk in je hoofd :-). Hoogsensitiviteit heeft drie kerneigenschappen. Elk daarvan brengt kwaliteiten met zich mee maar je kan ook overprikkeld raken als het te veel wordt:
Sensorische gevoeligheid
Je bent gevoeliger voor indrukken van je zintuigen, omdat je brein minder weg filtert. Daardoor kun je bijvoorbeeld intens genieten van kleine dingen en heb je oog voor detail, je hoort nuances in de stemmen en bent daardoor heel zorgvuldig. Komen er veel zintuiglijke prikkels tegelijk binnen, dan raak je zintuiglijk overprikkeld.
Diepgaande informatieverwerking
Je denkt dingen goed en diep door. Dat levert gedegen werk op met minder fouten. Al dat denken maakt het wel druk in je hoofd, en als je geen tijd neemt om alles rustig te verwerken, raak je ook op deze manier overprikkeld. Denk bijvoorbeeld aan dagen waar je van het ene gesprek in de andere vergadering rolt en tussendoor weinig tijd hebt voor jezelf.
Sterke empathie
In het contact met mensen heb je een sterke affectieve empathie: Je voelt wat de ander voelt, alsof je lichaam reageert als een soundboard. Je cognitieve empathie is ook goed ontwikkeld, dus je kunt je makkelijk in de schoenen van een ander verplaatsen en snapt waarom iemand doet wat hij doet. Dat is handig als je met klanten of patiënten werkt of iets creatiefs maakt. Plan je te veel sociale momenten achter elkaar, dan worden al die sociale prikkels te veel.
Zelfregulatie maakt het verschil
Alle drie de eigenschappen kunnen leiden tot overprikkeling en stress. Hoe groot dat effect is, hangt af van hoe goed je voor jezelf zorgt en hoe tijdig je jezelf reguleert. Een hoogsensitief persoon die op tijd reguleert, hoeft niet heen en weer te schieten tussen over- en onderprikkeling en kan juist floreren met de hoogsensitieve eigenschappen. Dus ben je in staat om tijdig rust of broed-sudder-fladdertijd te nemen als je overprikkeld bent of dreigt te raken of op tijd weer wat extra te gaan doen als je onderprikkeld raakt?
Wat doet trauma met je prikkelgevoeligheid?
Trauma maakt je hyperalert op gevaar, waardoor je sterker reageert op prikkels. Het ontstaat door heftige gebeurtenissen, soms al op heel jonge leeftijd. Dat kan acuut trauma zijn, zoals verlating of mentaal, fysiek of emotioneel geweld. Het kan ook ontwikkelingstrauma zijn, waarbij je herhaaldelijk niet de fysieke, mentale of emotionele zorg kreeg die je wel nodig had of herhaaldelijk in situaties belandde waar jij je onveilig voelde.
Je systeem ontwikkelt dan een overlevingsstrategie (een coping). Elk signaal en elke zintuiglijke prikkel zou op gevaar kunnen wijzen, dus je scant voortdurend je omgeving, de mensen om je heen en de situatie om te zien of je veilig bent. Daardoor heb je veel meer last van overprikkeling en hevige emoties. Ook wel een sterke emotionele intensiteit.
Dit noemen we overgevoeligheid voor prikkels. Het komt voort uit je verleden en is iets anders dan hoogsensitiviteit. Omdat het zich ook uit als overprikkeling, lijkt het van buiten wel op het effect van hoogsensitiviteit, en daar ontstaat de verwarring.
Wat is rejection sensitivity?
Rejection sensitivity, of afwijzingsgevoeligheid, is een verhoogde alertheid op afwijzing door anderen. Het ontstaat doordat je meerdere keren hebt meegemaakt dat mensen je afwezen om wie je bent, hoe je je gedraagt, hoe je je voelt of hoe je denkt. Je hield daar het gevoel aan over dat je het niet goed doet, dat je er niet bij hoort of dat je niet gewaardeerd wordt.
Daardoor word je heel alert op het gedrag van anderen. In je hoofd ben je druk met wat de ander denkt, voelt en doet als jij iets zegt of op een vraag reageert. Er loopt voortdurend een onderhuidse stroom die checkt of er afwijzing in het spel is.
Het gevolg is dat je sterk extern gericht raakt en je veel gaat aanpassen, zodat je in de ogen van de ander oké bent. Die coping zorgt ervoor dat je uit contact raakt met jezelf. Omdat je in eerste instantie nooit aan jezelf denkt, kun je ook hierdoor flink overprikkeld raken.
Wil je weten hoe dit bij jou speelt? Download de onderstaande gratis rejection sensitivity zelftest.
Hoe hangen hoogsensitiviteit, trauma en rejection sensitivity samen?
Rejection sensitivity kan voortkomen uit trauma. Heb je een heftige gebeurtenis meegemaakt, dan word je alert op je veiligheid bij andere mensen. Elke opmerking van een ander kan dan voelen als bevestiging van de gedachte dat je niet oké bent.
Hier speelt je hoogsensitieve brein ook een rol. Omdat je van nature door je hoogsensitieve brein en talenten al extern gericht bent, is het voor jou makkelijk om voor een ander te denken. Als je dat doet om afwijzing te voorkomen, gebruik je je hoogsensitiviteit als overlevingsstrategie om diep na te denken wat er van je verwacht wordt en wanneer jij denkt dat de ander je waardeert of je goed vindt. Je past je aan om nare gevoelens bij voorbaat te vermijden. Je hoogsensitieve brein is daar heel goed in, terwijl het dan geen kwaliteit meer is die je dient. Maar een last van het trauma dat je bij je draagt en waardoor je niet kan doen wat je zelf echt wil. Het gevaar dat de ander iets negatiefs vindt van jouw gedrag, gedachten of gevoel is dan te groot.
Waar komt jouw overprikkeling vandaan?
Om meer in balans te komen helpt het om te onderzoeken uit welke van de drie jouw over- of onderprikkeling voortkomt. Komt het door te veel prikkels voor je hoogsensitieve brein, door alertheid op gevaar of door alertheid op afwijzing? Vaak speelt meer dan één tegelijk.
Geen van die delen is fout en niets hoeft gefixt te worden. Je kunt ze met elkaar integreren, zodat je een persoon bent met je geschiedenis, je trauma's en je kwaliteiten. Dan durf je ook in het bijzijn van anderen voor jezelf te kiezen.
Veelgestelde vragen
Kun je door trauma hoogsensitief worden? Nee. Hoogsensitiviteit hoort bij hoe je brein werkt. Trauma kan je wel overgevoelig maken voor prikkels, en dat lijkt van buiten op hoogsensitiviteit.
Wat is het verschil tussen hoogsensitiviteit en overgevoeligheid voor prikkels? Bij hoogsensitiviteit verwerkt je brein prikkels dieper, wat ook kwaliteiten oplevert. Overgevoeligheid voor prikkels komt voort uit trauma: je systeem staat op scherp omdat elke prikkel op gevaar zou kunnen wijzen. Als je dan ook nog hoogsensitief bent, ervaar je vooral de lasten van hoogsensitiviteit (de overprikkeling en niet bij jezelf blijven).
Kun je hoogsensitief zijn en ook rejection sensitivity hebben? Ja, dat komt vaak samen voor. Je hoogsensitieve brein is van nature extern gericht, waardoor het makkelijk wordt om je aan te passen aan anderen om afwijzing te voorkomen.
Moet ik mijn hoogsensitiviteit, trauma of rejection sensitivity oplossen? Nee, geen van de drie is fout. Het doel is ze te integreren, zodat je met je geschiedenis en je kwaliteiten in balans komt.
Liever kijken?
In mijn video leg ik de verschillen in ruim zes minuten uit.
